Hôm mới rồi, tôi tình cờ gặp một đồng nghiệp khác trường khi cùng đưa con đi học lớp năng khiếu. Chúng tôi lại kể cho nhau nghe về niềm vui năm học mới. Chen lẫn trong câu chuyện của bạn, tôi nhận ra nỗi phiền muộn trong công tác chủ nhiệm lớp mà bạn vừa đảm nhiệm.
Bạn được bố trí vào chủ nhiệm một lớp 8 và gặp nhiều khó khăn bởi không thể tìm được một đôi học sinh trổi nhận nhiệm vụ ban cán sự lớp. Đem nỗi trăn trở của mình san sớt với các giáo viên đã từng giảng dạy ở lớp ấy trong hai năm trước, bạn mong nhận được lời khuyên đúng đắn khi chọn lựa lớp trưởng, lớp phó. Tiếc là bạn chỉ nhận lại được cái lắc đầu, chép miệng và lời khẳng định chắc nịch: “Đừng mò kim đáy bể! Lựa đại một học sinh nào đó cho rồi”.
Và bạn nháy mắt ra hiệu tôi giữ kín chuyện, tôi bật cười trấn an bạn bởi “đồng bệnh tương lân”, nghiêm phụ trường tôi cũng đang “đau đầu” về chuyện lớp chọn. Đó là hoàn cảnh chung ở trường phổ biến hiện. Sau khi xem xét học bạ lớp đầu cấp hoặc là tổ chức khảo sát qua bài rà soát, những em học sinh điểm cao nhất, sáng láng nhất đều đã được gom vào một lớp - lớp chọn.
Không ít lần thầy trường tôi ý kiến về chuyện lập lớp chọn gây ra bất bình đẳng trong học sinh và khiến quá trình dạy học trở nên áp lực hơn hẳn. Câu giải đáp của nhà trường vẫn là muốn tạo ra một tập thể “cứng”, mũi nhọn trong mỗi khối lớp để tập kết đầu tư dạy học làm hàng ngũ tiên phong dự thi thố các cấp. Và quan trọng là xây dựng uy tín, thương hiệu cho nhà trường nhằm giữ chân học sinh giỏi trong địa phương.
Trong khi đó, công văn số 2449 ngày 27/5/2016 của Bộ GD&ĐT nêu rõ: “Nghiêm cấm việc tổ chức các trường chuyên, lớp chọn ở cấp học măng non, tiểu học và trung học cơ sở dưới bất kỳ hình thức nào”. Vậy nhưng “cơn sóng ngầm” lớp chọn vẫn âm ỉ cuộn chảy, gây bao phiền lụy cho cả thầy lẫn trò. Còn lớp chọn, vẫn còn đó bao nhiêu là bất công.
Thứ nhất là sự bất công trong đội ngũ thầy giáo
Mỗi khối chỉ có một lớp chọn nên những ba được bố trí đứng lớp đều được ban giám hiệu “chọn mặt gửi vàng”. Đa phần là những thầy cô có thâm niên giảng dạy, chuyên môn vững và thành tích đã được khẳng định.
Vậy nhưng không phải lúc nào người được đứng lớp giảng dạy và chủ nhiệm cũng là người giỏi, thỉnh thoảng đó lại là người “giỏi nịnh”, “giỏi xin”, “giỏi chạy”. Lời râm ran, cạnh khóe nhau về người này được chọn người kia bị loại vang lên bên lề khiến nội bộ xào xáo, gây mất kết đoàn tập thể là điều có thật.
Bởi chủ nhiệm và giảng dạy lớp toàn “hạt gạo trên sàng” lẽ tất nhiên nhẹ nhõm và ít áp lực hơn hẳn. Trong khi đó thực hành nhiệm vụ đứng lớp và tổ chức hoạt động cho tập thể đa phần là những học sinh hạn chế về năng lực sẽ nhọc công khôn cùng.
Hãy tưởng tượng và so sánh không khí học tập ở lớp chọn sôi nổi, năng động với không khí học tập có phần uể oải, trầm lắng ở lớp thường. Hãy nhìn những lớp chọn luôn đi đầu trong các phong trào và liên tục gặt hái thành tích với những lớp đại trà lẹt đẹt trong thi đua. Ai sẽ anh dũng chọn “bụi rậm” để nhiệm vụ niên học có phần nặng nhọc hơn?
Tôi biết không ít lần ban giám hiệu cũng phải đau đầu cân nhắc, chọn lựa hàng ngũ để bố trí chuyên môn. Làm sao để tránh được sự bì, tị nạnh, kèn cựa lẫn nhau trong đội ngũ? Rất khó! Vậy nên thời gian gần đây, một số thành thị thực hiện việc đay bốc thăm chọn lớp, nhưng giải pháp “chữa cháy” này chưa bao giờ là một phương án tối ưu bởi mọi thứ vẫn… may nhờ rủi chịu.
Thứ hai là sự bất công trong học trò
Chúng ta đang nạm đổi mới toàn diện và cơ bản nền giáo dục đào tạo theo hướng phát huy năng lực người học, coi trọng cá tính người học và đặc biệt là xây dựng mô hình dạy học phân hóa, chú trọng “dạy người”. Vậy nhưng, chỉ chằm chằm nhìn vào học lực, điểm số, kết quả đua để “định giá” một học trò và tách biệt trò giỏi ra khỏi tập thể ư?
học sinh lớp chọn điềm nhiên cho rằng mình giỏi, học sinh lớp thường tự động xếp mình vào nhóm yếu thế về năng lực. Một bên tự tín đến mức kiêu ngạo, một bên mặc cảm đến mức mặc cảm. Vô hình trung sự mất kết đoàn đã nảy sinh ngay trong chính các em cùng khối lớp.
Gom tất tật học sinh giỏi nhất khối vào một lớp, lẽ dĩ nhiên các lớp khác thiếu vắng hẳn những khuân mặt nổi bật làm “gương”, làm “lá cờ đầu” trong học tập và phong trào trường lớp. Thiếu hẳn động lực học tập, thời cơ để các em lớp thường ganh đua học tập, học hỏi lẫn nhau khan hiếm khôn xiết.
học trò lớp chọn được chăm lo đầu tư và không ít trường vô tình bỏ rơi lớp thường. Chất lượng mũi nhọn quá chú trọng trong khi chất lượng đại trà bị bỏ ngỏ là một thiệt thòi của học sinh!
Giáo dục phải dựa trên sự công bằng. Nhà trường phải quan hoài đến mọi đối tượng học sinh. Nhưng nhìn vào cách lớp chọn vẫn âm thầm tồn tại trong nhà trường hiện thời thì e rằng sẽ còn sự phân biệt đối giữa thầy và giữa trò…
Nguyễn Thùy
Mọi thông tin, bài viết đóng góp cho chuyên mục Giáo dục, quý bạn đọc có thể gửi ban Giáo dục báo điện tử Dân trí theo địa chỉ email giaoduc@dantri.com.vn .
Xin trân trọng cảm ơn!